Denim üretiminde kullanılan yıkama prosesleri, kumaşa istenen renk, görünüm ve yüzey efektinin kazandırılmasında önemli bir role sahiptir. Özellikle stone wash, enzyme wash ve farklı aşındırmalı yıkama proseslerinde ponza taşı kullanımı, denim kumaşın kontrollü şekilde aşındırılmasını ve karakteristik görünümünün oluşturulmasını sağlar.

Ancak bu proseslerin önemli bir sonucu da yüksek miktarda ponza taşı parçacığı, ponza tozu, tekstil elyafı ve askıda katı madde içeren atıksuların oluşmasıdır.

Denim yıkama atıksularının arıtılmasında çoğu zaman KOİ, renk ve kimyasal yükler ön plana çıkarılır. Oysa özellikle taş yıkama proseslerinde fiziksel kirleticilerin daha ilk aşamada sistemden uzaklaştırılması, arıtma tesisinin genel performansı açısından kritik önem taşır.

Denim Yıkama Atıksuyuna Hangi Katı Maddeler Geçer?

Denim yıkama prosesinde kumaş ve ponza taşının mekanik olarak birbirine sürtünmesi sonucunda farklı boyutlarda katı maddeler oluşur.

Başlıca kirleticiler:

• İri ponza taşı parçaları
• Ponza taşı kırıntıları
• İnce ponza tozu
• Denim elyafları
• Kumaştan kopan iplik ve lif parçaları
• Diğer tekstil partikülleri
• Boya ve pigment içeren askıda katılar

Bu partiküllerin tamamı aynı ekipmanla tutulamayacağı için fiziksel arıtma sisteminin kademeli olarak tasarlanması gerekir.

Ponza Taşı Neden Arıtma Tesisine Zarar Verebilir?

İri ponza taşlarının doğrudan atıksu arıtma tesisine gönderilmesi, yalnızca AKM yükünü artırmakla kalmaz.

Pompa, vana ve boru hatlarında:

• Tıkanmalara,
• Aşınmaya,
• Pompa çarklarında mekanik problemlere,
• Boru ve kanal kesitlerinde birikmeye,
• Çamur ekipmanlarında kapasite kaybına

neden olabilir.

Özellikle biyolojik arıtma öncesinde ponza ve elyafın yeterince uzaklaştırılmaması, sonraki proseslerin işletme yükünü artırır.

İlk Aşama: Izgara veya Tambur Elek

Denim yıkama tesislerinde ilk fiziksel arıtma ekipmanlarından biri mekanik ızgara veya tambur elek olabilir.

Buradaki amaç, atıksu içerisindeki büyük boyutlu katı maddeleri daha ileri proseslere ulaşmadan tutmaktır.

Özellikle:

Ponza taşı + elyaf + iplik parçaları

gibi iri katılar için uygun elek açıklığının belirlenmesi gerekir.

Ancak yalnızca klasik bir kaba ızgara kullanılması çoğu durumda yeterli değildir. Çünkü ponza taşının önemli bir bölümü zamanla parçalanarak daha küçük boyutlara gelir.

Bu nedenle sistemin devamında daha ince bir fiziksel ayırma kademesine ihtiyaç duyulabilir.

İnce Ponza Tozu ve Elyafların Tutulması

Ponza taşının yıkama sırasında aşınması sonucunda oluşan ince partiküller, atıksu içerisinde askıda halde bulunabilir.

Aynı şekilde denim kumaştan kopan lifler de özellikle ince eleklerden geçerek arıtma tesisinin sonraki ünitelerine taşınabilir.

Bu noktada ince tambur elekler veya ince mekanik ızgaralar (kanala montajlı) uygun elek açıklığı seçildiğinde önemli bir avantaj sağlayabilir.

Tambur elek sayesinde:

• İnce ponza parçacıkları,
• Tekstil elyafları,
• Lif kümeleri,
• Askıda bulunan iri partiküller

atıksudan sürekli olarak ayrılabilir.

Burada ekipman seçimi yalnızca elek göz açıklığına göre yapılmamalıdır. Debi, katı madde yükü, elyaf miktarı, partikül boyutu ve yıkama prosesinin karakteri birlikte değerlendirilmelidir.

Fiziksel Arıtmadan Sonra Çöktürme

Elek sisteminden geçen daha küçük ponza partikülleri için ikinci bir fiziksel ayırma kademesi olarak ön çöktürme veya lamelli çöktürme değerlendirilebilir.

Özellikle yoğunluğu sudan yüksek olan mineral karakterli ponza partiküllerinin önemli bir kısmı uygun hidrolik koşullarda çöktürülebilir.

Fiziksel arıtma, ponza ve askıda katı maddelerin gideriminde güçlüdür; ancak denim atıksuyundaki çözünmüş renk ve organik yüklerin tamamını tek başına gideremez.

Neden Tambur Elek Tercih Edilebilir?

Denim yıkama atıksularında klasik eleklerin karşılaştığı önemli problemlerden biri elyafların elek yüzeyine sarılması ve elek yüzeyinin hızlı şekilde körlenmesidir.

Tambur eleklerde sürekli dönen elek yüzeyi sayesinde katı maddeler sudan ayrılarak tamburun dışına taşınabilir.

Doğru tasarlanmış bir sistem:

• Sürekli çalışabilir,
• Elyafları konsantre şekilde ayırabilir,
• Ponza parçalarını tutabilir,
• Sonraki proseslerin katı madde yükünü azaltabilir,
• Manuel temizlik ihtiyacını azaltabilir.

Bu nedenle özellikle yüksek debili denim yıkama tesislerinde ince tambur elek teknolojisi, fiziksel ön arıtmanın önemli ekipmanlarından biri haline gelebilir.

Sonuç

Denim yıkama proseslerinde oluşan atıksular yalnızca renk ve KOİ problemi olarak değerlendirilmemelidir.

Ponza taşı, ponza tozu ve denim elyafları, arıtma tesisinin fiziksel yükünü ciddi şekilde artırabilen önemli kirleticilerdir.

Özellikle taş yıkama proseslerinde ponza ve tekstil liflerinin kaynağında veya arıtma tesisinin girişinde tutulması, yalnızca atıksu kalitesini iyileştirmekle kalmaz; pompa, boru hatları, biyolojik reaktörler ve çamur yönetimi gibi tüm arıtma sisteminin daha stabil çalışmasına katkı sağlar.

ESGON ÇEVRE olarak denim yıkama tesisleri için ponza taşı, ponza tozu ve elyaf tutmaya yönelik tambur elek ve fiziksel ön arıtma sistemleri, tesisin debi ve atıksu karakterizasyonuna göre projelendirilebilir.